INFORMACJE PRASOWE

Wiele dzieł sztuki wykonanych z materiałów organicznych było w minionych latach zabezpieczane przed atakiem insektów lub grzybów przy użyciu substancji chemicznych, co miało zapewnić im dłuższą ochronę. Jednak niektóre z tych substancji chemicznych nie są korzystne dla dóbr kultury i nie są również ekologiczne. Gazy uwalniające się ze środków ochrony drewna i insektycydów są groźne nie tylko stanu zachowania wrażliwych dóbr kultury, ale są one również zagrożeniem dla zdrowia osób odwiedzających muzea, restauratorów i osób zajmujących się utrzymaniem zabytków.

Targi Lipskie przeprowadziły z Martin Pracherem, dyrektorem zarządzającym spółki ConsolidaS Kunst & Kulturgut GmbH, wywiad poświęcony bezinwazyjnej dekontaminacji dzieł sztuki i dóbr kultury. Martin Pracher dostrzegł już dawno temu problem związany z dekontaminacją dzieł sztuki. Od ponad roku zajmuje się on w swoim przedsiębiorstwie technologii konserwacji zabytków ConsolidaS w Scheßlitz (Bamberg) czynną i bierną dekontaminacją materiałów organicznych.

Pana przedsiębiorstwo oferuje nie tylko usługi w zakresie konserwacji struktury drewna i kamienia, ale również dekontaminacji dzieł sztuki. Co to oznacza?

Martin Pracher: Jest to nowa dyscyplina, zajmująca się znanym od dawna problemem, który nadal nie jest rozwiązany. Chyba nie ma dzieł sztuki lub wyrobów z materiałów organicznych, które nie zostałyby zabezpieczone przy użyciu substancji chroniących drewno lub w ogóle biocydami. Dotyczy to na przykład tekstyliów, papieru, skóry, drewna i materiałów łączonych. W ten sposób zabezpieczano dywany, gobeliny, tapety, książki, ale również elementy wyposażenia wykonane z drewna, takie jak meble, a w historycznych obiektach więźby dachowe i konstrukcje szachulcowe.

Od pewnego czasu wiadomo, że wykorzystywane kiedyś biocydy mogą być niebezpieczne również dla człowieka, chodzi prze cież o trucizny działające na układ nerwowy i trucizny kontaktowe, takie jak PCP (pięciochlorofenol) i lindan - substancje zawarte w środkach ochrony drewna takich jak Xyl amon lub Xyladekor. Te trucizny uwalniają się albo bezpośrednio z zabezpieczonych nimi przedmiotów albo prowadzą do skażenia pyłów zawieszonych w powietrzu otaczającym dany przedmiot, natomiast konwekcja roznosi pyły po całym pomieszczeniu. Osoby będące w pomieszczeniu wdychają powietrze z zawieszonym w nim pyle, ale kontakt następuje również przez skórę. Efektem tego mogą być silne bóle głowy, skurcze, chroniczne uszkodzenie wątroby i nerek.

Opracował Pan metodą aktywnej i biernej dekontaminacji. Jakie jest działanie tych dwóch metod i gdzie mogą one być stosowane?

Martin Pracher: Dzięki desorpcji próżniowej możemy w sposób czynny i bezinwazyjny usuwać substancje trujące z dzieł sztuki. Ta metoda dekontaminacji nadaje się do przedmiotów ruchomych o wielkości maksymalnej nawet do 3 x 7 m. Dekontaminacja jest przeprowadzana w komorach próżniowych na terenie firmy ConsolidaS. W komorach panują stałe warunki klimatyczne. W odpowiedni sposób regulujemy parametry panujących tam warunków (umiarkowana temperatura, ciśnienie powietrza itp.), aby szybkiej przeprowadzić odgazowanie biocydów. Odgazowane biocydy są gromadzone w filtrach i oddzielnie usuwane. Odpowiednie sterowanie procesem i regulowanie temperatury otoczenia przyspiesza naturalne odgazowanie biocydów. Metody bierne znajdują zastosowanie nieruchomościach lub w zabudowanych elementach konstrukcyjnych i architektonicznych obiektów, takich jak więźby, szkielety szachulcowe i posadzki parkietowe. W tym celu wykorzystujemy filtry tekstylne o wysokiej adsorpcyjności Permasorb©, które były pierwotnie wykorzystywane w technologii wojskowej do pochłaniania trujących gazów. Na przykład adsorber pokrywa dzieło sztuki chroniąc je przed wpływem biocydów i szkodliwych gazów znajdujących się w otaczającym je powietrzu. Ta metoda jest wykorzystywana w wypadku obiektów, które nie mogą być odkażane w sposób aktywny, ponieważ są zbyt duże lub nieruchome, ale pomimo wszystko potrzebna jest odpowiednia filtracja.

Jak działają te tkaniny filtracyjne?

Martin Pracher: Na przykład nieraz nie da się prawie wejść do gęsto zastawionego magazynu muzealnego ze względu na panujące tam zbyt wysokie stężenie substancji szkodliwych. Jednak obiekty można umieścić w opakowaniach z adsorbera Permasorb©. Poprawi to warunki w pomieszczeniu. Dzięki temu konserwatorzy będą mogli zajmować się znajdującymi się tam obiektami i rozważyć strategię aktywnego odkażania. Ponadto cały system może być umieszczony w obiekcie jako trwałe rozwiązanie. Pojemność pochłaniania adsorbera tekstylnego jest ustalana zawsze indywidualnie i jest również zawsze wyższa niż maksymalna wielkość ulatniającego się gazu z danego obiektu. Nawet wówczas, kiedy po upływie pewnego czasu ulotniły się już wszystkie biocydy z danego dzieła sztuki, filtr tekstylny nadal zachowują zdolność pochłaniania. Ponadto adsorbery umożliwiają dyfuzję pary wodnej i jako układ odwracalny pod względem właściwości fizycznych nie mają negatywnego wpływu na dany obiekt.

Czy po dekontaminacji dzieła sztuki nadal są chronione przed atakiem owadów w długim okresie czasu?

Martin Pracher: Tak. Naszym celem jest zmniejszenie skażenia przez dekontaminację. Są natomiast pewne wartości graniczne, które zostały zapisane w odnośnych przepisach lub są zalecane przez biologów, zajmujących się zagadnieniami budownictwa. Również po zmniejszeniu zawartości substancji szkodliwych, dane dzieło sztuki zawiera nadal wystarczającą ilość biocydu, powstrzymującą atak szkodników.

Z jakim przyjęciem spotkała się Państwa technologia wśród restauratorów?

Martin Pracher: Oczywiście nie wolno zapominać o tym, że zagrożenie związane z biocydami jest tematem niechętnie podejmowanym. Powód jest prosty: każda dotknięta tym problemem budowla czy muzeum oraz wiele dzieł sztuki należałoby zadeklarować po prostu, jako „trujący odpady". Abstrahując od tego, wśród zainteresowanych technologia spotkała się z bardzo dobrym przyjęciem, a konserwatorzy są nią bardzo zainteresowani.

Szczegółowe informacje na temat czynnej i biernej dekontaminacji dzieł sztuki oraz konsolidacji struktury obiektów z drewna i kamienia dostępne są pod adresem www.consolidas.com. Zainteresowani mogą wysyłać swoje zapytania również bezpośrednio na adres pracher@consolidas.com.

Aktywne odkażanie skrzyni z roku 1616 zawierającej wysokie stężenie PCP w próżniowej komorze dekontaminacyjnej.
Foto/© Consolidas Kunst und Kulturgut GmbH

Filtr tekstylny Permasorb© jako osłona obrazu. Materiał umożliwia dyfuzję pary wodnej i adsorbuje szkodliwe gazy.
Foto/© Consolidas Kunst und Kulturgut GmbH

(źródło: redakcja RESTAURO)

Więcej informacji:

www.consolidas.com